വിക്ഷേപണ പരാജയങ്ങളും സാങ്കേതിക വെല്ലുവിളികളും മാത്രമല്ല, ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ ഗവേഷണ സംഘടനയായ ഇസ്രോ ഇപ്പോൾ നേരിടുന്നത് മറ്റൊരു ഗുരുതര പ്രതിസന്ധിയാണ്. കഴിഞ്ഞ കുറച്ച് മാസങ്ങൾക്കിടെ 100-ലധികം ശാസ്ത്രജ്ഞർ രാജിവെക്കുകയോ സ്വമേധയാ വിരമിക്കൽ സ്വീകരിക്കുകയോ ചെയ്തതോടെ സ്ഥാപനത്തിനുള്ളിലെ പ്രതിഭാ നഷ്ടം വലിയ ചർച്ചയായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്.
ഈ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രധാന ശാസ്ത്രജ്ഞരെ സംഘടനയിൽ നിലനിർത്താൻ കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഇടപെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഗഗൻയാൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സുപ്രധാന പദ്ധതികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ രാജിയും വി.ആർ.എസും സംബന്ധിച്ച അപേക്ഷകൾ നേരിട്ട് അംഗീകരിക്കാതെ ബഹിരാകാശ വകുപ്പിന്റെ പരിഗണനയ്ക്ക് വിടണമെന്ന നിർദേശം അടുത്തിടെ പുറത്തിറക്കിയിട്ടുണ്ട്. രാജ്യത്തിന്റെ ബഹിരാകാശ പദ്ധതികളിൽ ഇവരുടെ സേവനത്തിന്റെ നിർണായകത കണക്കിലെടുത്താണ് ഈ തീരുമാനം.
സ്വകാര്യ ബഹിരാകാശ മേഖലയുടെ ആകർഷണം
ഇസ്രോയിൽ നിന്ന് ശാസ്ത്രജ്ഞർ പുറത്തുപോകുന്നതിനുള്ള പ്രധാന കാരണങ്ങളിലൊന്നായി അതിവേഗം വളരുന്ന സ്വകാര്യ ബഹിരാകാശ മേഖലയെയാണ് വിദഗ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. 2020-ൽ സ്വകാര്യ പങ്കാളിത്തത്തിന് അനുമതി നൽകിയതോടെ സ്കൈറൂട്ട് എയറോസ്പേസ്, അഗ്നികുൾ കോസ്മോസ്, പിക്സൽ, ധ്രുവ സ്പേസ് തുടങ്ങിയ സ്റ്റാർട്ടപ്പുകൾ ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ മേഖലയിലെ പ്രധാന സാന്നിധ്യങ്ങളായി മാറി.
റോക്കറ്റുകൾ, ഉപഗ്രഹങ്ങൾ, പ്രൊപ്പൽഷൻ സംവിധാനങ്ങൾ എന്നിവയുടെ വികസനത്തിൽ ഈ കമ്പനികൾ വേഗത്തിൽ മുന്നേറുകയാണ്. സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് ഉയർന്ന ശമ്പളം, സ്റ്റോക്ക് ഓപ്ഷനുകൾ, കൂടുതൽ തൊഴിൽ സ്വാതന്ത്ര്യം, വേഗത്തിൽ നേതൃത്വ ചുമതലകൾ ഏറ്റെടുക്കാനുള്ള അവസരം എന്നിവ സ്വകാര്യ മേഖലയെ യുവ ശാസ്ത്രജ്ഞർക്ക് കൂടുതൽ ആകർഷകമാക്കുന്നു. ഇസ്രോയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച നിരവധി മുതിർന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞർ തന്നെ ഇത്തരം സ്വകാര്യ സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നതും ഈ പ്രവണതയ്ക്ക് ശക്തിപകരുന്നതായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.
ആഭ്യന്തര വെല്ലുവിളികളും പദ്ധതി കാലതാമസവും
സ്വകാര്യ മേഖലയിലെ അവസരങ്ങൾക്കൊപ്പം, ഇസ്രോയിലെ ചില ആഭ്യന്തര പ്രശ്നങ്ങളും ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ രാജിക്ക് കാരണമാകുന്നതായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു. ഗഗൻയാൻ ജി-1 പരീക്ഷണപറക്കൽ, എസ്.എസ്.എൽ.വി-എൽ1, ജിഎസ്എൽവി-എഫ്17 തുടങ്ങിയ പ്രധാന പദ്ധതികൾ നിശ്ചയിച്ച സമയക്രമത്തിൽ നിന്ന് പിന്നിലായിട്ടുണ്ട്. ഈ വർഷം നടന്ന രണ്ട് പി.എസ്.എൽ.വി വിക്ഷേപണങ്ങളുടെ പരാജയവും പദ്ധതികളുടെ സമയക്രമത്തെ ബാധിച്ചു.
ചെയർമാന്റെ ഓഫീസിൽ തീരുമാനമെടുക്കൽ അധികാരം കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നതും വിവിധ പദ്ധതികൾക്ക് അംഗീകാരം ലഭിക്കുന്നതിൽ കാലതാമസം സൃഷ്ടിക്കുന്നതുമൂലം പ്രവർത്തന സ്വാതന്ത്ര്യം പരിമിതപ്പെടുന്നുവെന്ന വിമർശനവും നിലവിലുള്ളതും മുൻകാലവുമായ ചില ഉദ്യോഗസ്ഥർ ഉയർത്തുന്നുണ്ട്. നാസയുടെയും യൂറോപ്യൻ ബഹിരാകാശ ഏജൻസിയുടെയും മാതൃകയിൽ പ്രോജക്ട് അധിഷ്ഠിത നിയമന സംവിധാനം ഉൾപ്പെടുന്ന ഹൈബ്രിഡ് മോഡൽ ഇസ്രോ സ്വീകരിക്കണമെന്നാണ് വിദഗ്ധരുടെ നിർദേശം.
ഇസ്രോയിൽ ആകെ 14,600-ഓളം ജീവനക്കാരുള്ള സാഹചര്യത്തിൽ രാജിവെച്ചവരുടെ എണ്ണം താരതമ്യേന കുറവാണെങ്കിലും, അവർ കൈവശം വച്ചിരുന്ന പ്രത്യേക വൈദഗ്ധ്യമാണ് ആശങ്ക വർധിപ്പിക്കുന്നത്. ചന്ദ്രയാൻ-3, സ്പേഡെക്സ്, ഗഗൻയാൻ തുടങ്ങിയ നിർണായക ദൗത്യങ്ങളിൽ വർഷങ്ങളായി പ്രവർത്തിച്ച ശാസ്ത്രജ്ഞരെയാണ് സംഘടനയ്ക്ക് നഷ്ടമാകുന്നത്. ഇവർക്ക് പകരം പുതിയ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ സജ്ജമാക്കുക എളുപ്പമല്ലെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.
ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് ജൂലൈ 14-ന് പുറത്തിറക്കിയ മെമ്മോറാണ്ടത്തിലൂടെ ഗഗൻയാൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ള സുപ്രധാന പദ്ധതികളിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ രാജിക്കത്തുകൾ നേരിട്ട് അംഗീകരിക്കാതെ ബഹിരാകാശ വകുപ്പിന്റെ വിശദമായ പരിശോധനയ്ക്ക് വിടണമെന്ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ നിർദേശിച്ചത്.
ഒരുകാലത്ത് ഇന്ത്യൻ ബഹിരാകാശ എഞ്ചിനീയർമാരുടെ ഏറ്റവും വലിയ സ്വപ്നസ്ഥാപനമായിരുന്ന ഇസ്രോയ്ക്ക് ഇന്ന് സ്വകാര്യ മേഖല ശക്തമായ ബദലായി മാറിയിരിക്കുകയാണ്. രാജ്യത്തെ മികച്ച പ്രതിഭകളെ ആകർഷിക്കുന്നതിനൊപ്പം, അവരെ ദീർഘകാലം സ്ഥാപനത്തിൽ നിലനിർത്തുക എന്നതും ഇനി ഇസ്രോ നേരിടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ വെല്ലുവിളികളിലൊന്നായി മാറുകയാണ്.
