പശ്ചിമേഷ്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ സമവാക്യങ്ങളെ മൂന്ന് ദശാബ്ദത്തിലധികം സ്വാധീനിച്ച നേതാവായിരുന്നു അയത്തുള്ള അലി ഖമേനി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ഒരു കനത്ത ഉപരോധങ്ങൾ നേരിട്ട രാജ്യത്തെ പ്രാദേശിക ശക്തികേന്ദ്രമായി മാറ്റിയ രാഷ്ട്രീയ തന്ത്രങ്ങളാണ് വീണ്ടും വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. പരമ്പരാഗത സൈനിക ശക്തിയേക്കാൾ അസമമിത യുദ്ധരീതികളും തന്ത്രപരമായ സഖ്യങ്ങളും പ്രോക്സി സംഘങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധവുമാണ് ഇറാന്റെ സ്വാധീനം അതിർത്തികൾക്കപ്പുറം വ്യാപിപ്പിക്കാൻ ഖമേനി ഉപയോഗിച്ചത്.
1989-ൽ അയത്തുള്ള റുഹുള്ള ഖമേനി അന്തരിച്ച ശേഷമാണ് ഖമേനി ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവായി ഉയർന്നത്. തുടക്കത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ ദുർബലനായ പിൻഗാമിയായി കണക്കാക്കിയവരുണ്ടായിരുന്നു. ഭരണഘടന നിർദേശിക്കുന്ന മതപരമായ യോഗ്യതകൾ പോലും അന്നദ്ദേഹത്തിനില്ലായിരുന്നു എന്ന വിമർശനവും ഉയർന്നു. എന്നാൽ ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ അദ്ദേഹത്തെ ആ സ്ഥാനത്തേക്ക് ഉയർത്തി. ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ സ്ഥിരത ഉറപ്പാക്കുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.
എട്ട് വർഷം നീണ്ടുനിന്ന ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധം ഇറാന്റെ രാഷ്ട്രീയ-സൈനിക ചിന്താഗതിയെ തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു. ലോകശക്തികളുടെ പിന്തുണയുള്ള ഇറാഖിനെതിരെ ഒറ്റപ്പെട്ട് പോരാടേണ്ടി വന്ന അനുഭവം ഇറാനെ അസമമിത യുദ്ധരീതികളിലേക്ക് തിരിച്ചു.
ശത്രുവിനെ നേരിട്ട് തോൽപ്പിക്കുന്നതിനു പകരം, ഇറാനെ ആക്രമിക്കുന്നത് വലിയ ചെലവേറിയതാക്കുന്ന പ്രതിരോധ ഘടനയാണ് ഖമേനി രൂപപ്പെടുത്തിയത്. ഇതിലൂടെ ലെബനൻ, സിറിയ, ഇറാഖ്, ഗാസ, യെമൻ തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ നേരിട്ടുള്ള സൈനിക ഇടപെടലില്ലാതെ തന്നെ ഇറാന്റെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിച്ചു.
അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഡോണൾഡ് ട്രംപ് അധികാരത്തിലിരുന്ന കാലത്ത് ഇറാന്റെ ആണവ പദ്ധതിയെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയ സംഘർഷങ്ങൾ വീണ്ടും രൂക്ഷമായി. 2015ലെ Joint Comprehensive Plan of Action എന്ന കരാറിൽ നിന്ന് അമേരിക്ക പിന്മാറിയതോടെ മേഖലയിൽ സംഘർഷഭൂമി വീണ്ടും ചൂടുപിടിച്ചു. തുടർന്ന് അമേരിക്കയും ഇറാനും തമ്മിലുള്ള ചർച്ചകൾ പരാജയപ്പെട്ടുവെന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ പുറത്ത് വന്നു.
ഫെബ്രുവരി 28നും മാർച്ച് 1നും ഇടയിൽ ടെഹ്റാൻ നഗരത്തിൽ നടന്ന ശക്തമായ വ്യോമാക്രമണത്തിലാണ് ഖമേനി കൊല്ലപ്പെട്ടതെന്ന് ഇസ്രയേൽ അവകാശപ്പെട്ടു. ആദ്യം ഇറാൻ ഈ വിവരം നിഷേധിച്ചുവെങ്കിലും പിന്നീട് ഔദ്യോഗിക സ്ഥിരീകരണം നൽകിയതായി അന്താരാഷ്ട്ര മാധ്യമങ്ങൾ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു. ഖമേനി അടുത്ത അനുയായികളുമായി കൂടിക്കാഴ്ച നടത്തിക്കൊണ്ടിരുന്ന കെട്ടിടത്തെയാണ് ആക്രമണം ലക്ഷ്യമിട്ടതെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നത്.
ഖമേനിയുടെ മരണം ഇറാനിലും പശ്ചിമേഷ്യയിലുമുള്ള ശക്തിസമവാക്യങ്ങളിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾക്ക് വഴിവെക്കും. രാജ്യത്തിനകത്ത് ഭരണകൂടത്തിനെതിരായ പ്രതിഷേധങ്ങൾ ശക്തമാകുന്നതിനിടെ സംഭവിച്ച ഈ സംഭവം അധികാര കൈമാറ്റത്തെ കൂടുതൽ സങ്കീർണ്ണമാക്കുന്നു. മുൻ ഷായുടെ മകനായ റെസ പഹ്ലവി പുരോഹിതവർഗത്തിന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയതും പുതിയ രാഷ്ട്രീയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിയൊരുക്കിയിട്ടുണ്ട്.
അസമമിത യുദ്ധരീതികളിലൂടെ ഇറാനെ ഒരു പ്രാദേശിക ശക്തിയായി ഉയർത്തിയ നേതാവിന്റെ വിടവാങ്ങൽ, ഇസ്ലാമിക് റിപ്പബ്ലിക്കിന്റെ ഭാവിയെയും പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സംഘർഷങ്ങളുടെ ഗതിയെയും നിർണ്ണയിക്കുന്ന പുതിയ അധ്യായത്തിന് തുടക്കമാകുകയാണ്.
