ഒരു മനുഷ്യൻ മരിക്കുമ്പോൾ അവസാനിക്കുന്നത് ഒരു ജീവിതമാണ്. എന്നാൽ ചിലർ വിടപറയുമ്പോൾ ഒരു കാലഘട്ടം തന്നെ ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമായി മാറുന്നു. കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിൽ അത്തരമൊരു അപൂർവ സാന്നിധ്യമായിരുന്നു വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശബ്ദം നിലച്ചിട്ട് ഒരു വർഷം പിന്നിടുമ്പോഴും കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ, സാമൂഹിക, സാംസ്കാരിക ചർച്ചകളിൽ ഏറ്റവും സജീവമായി നിലനിൽക്കുന്ന പേരുകളിലൊന്നാണ് വി.എസ്. എന്നത് യാദൃശ്ചികമല്ല. അത് ഒരു നേതാവിന്റെ ജനപ്രീതിയുടെ അളവുകോൽ മാത്രമല്ല, ഒരു ജീവിതം ജനങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ എത്ര ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞിരുന്നുവെന്നതിന്റെ തെളിവുകൂടിയാണ്.
വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ എന്ന പേര് കേൾക്കുമ്പോൾ ആദ്യം മനസ്സിലേക്ക് വരുന്നത് അധികാരത്തിന്റെ പ്രതീകമായ ഒരു മുഖ്യമന്ത്രിയെയല്ല; മറിച്ച് സമരവീഥികളിലൂടെ നടന്നുപോയ ഒരു പോരാളിയെയാണ്. ജനക്കൂട്ടങ്ങൾക്കിടയിൽ നിന്നുകൊണ്ട് സാധാരണ മനുഷ്യരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ സ്വന്തം പ്രശ്നങ്ങളായി ഏറ്റെടുത്ത ഒരു പൊതുപ്രവർത്തകനെ. രാഷ്ട്രീയത്തെ അധികാരത്തിന്റെ ഉപാധിയായി കാണാതെ ജനങ്ങളുടെ ജീവിതവുമായി ചേർത്ത് വായിച്ച ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റിനെ.
1923 ഒക്ടോബർ 20-ന് ആലപ്പുഴയിലെ പുന്നപ്രയിൽ ജനിച്ച വേലിക്കകത്ത് ശങ്കരൻ അച്യുതാനന്ദന്റെ ജീവിതം ആരംഭിച്ചത് സൗകര്യങ്ങളുടെ നടുവിലല്ല. ബാല്യത്തിൽ തന്നെ മാതാപിതാക്കളെ നഷ്ടപ്പെട്ട അദ്ദേഹം ദാരിദ്ര്യത്തോടും ദുരിതങ്ങളോടും പോരാടിയാണ് വളർന്നത്. പഠനം പാതിവഴിയിൽ അവസാനിപ്പിച്ച് തൊഴിലാളിയായി ജീവിതം ആരംഭിക്കേണ്ടിവന്ന ആ ബാലൻ, പിന്നീട് കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള നേതാക്കളിൽ ഒരാളായി മാറുമെന്ന് അന്ന് ആരും കരുതിയിരുന്നില്ല.
കയർ ഫാക്ടറികളിലെ തൊഴിൽ ജീവിതം അദ്ദേഹത്തെ തൊഴിലാളികളുടെ ലോകത്തേക്ക് നയിച്ചു. അവിടെ കണ്ട ചൂഷണങ്ങളും അസമത്വങ്ങളും പ്രതിഷേധത്തിന്റെ വിത്തുകൾ മനസ്സിൽ പാകി. ആ വിത്തുകൾ പിന്നീട് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി വളർന്നു. കേരളത്തിലെ ഇടതുപക്ഷ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ അടിത്തറ പാകിയ തലമുറയിലെ അവസാന കണ്ണികളിലൊരാളായി വി.എസ്. മാറി.
പുന്നപ്ര-വയലാർ സമരത്തിന്റെ ഓർമ്മകൾ ഇപ്പോഴും കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ ജ്വലിച്ചു നിൽക്കുന്നു. ആ സമരപാരമ്പര്യത്തിന്റെ ആത്മാവായിരുന്നു വി.എസ്. ജീവിതം മുഴുവൻ അദ്ദേഹം ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചത്. തൊഴിലാളികൾക്കും കർഷകർക്കും അവഗണിക്കപ്പെട്ട ജനവിഭാഗങ്ങൾക്കും വേണ്ടി നടത്തിയ പോരാട്ടങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ സാധാരണ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ നിരയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തനാക്കി.
കുട്ടനാട്ടിലെ കർഷകത്തൊഴിലാളി സമരങ്ങളും ഭൂസമരങ്ങളും വി.എസിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ അധ്യായങ്ങളാണ്. ഭൂമിയില്ലാത്തവർക്ക് ഭൂമി ലഭിക്കണമെന്ന ആവശ്യം കേരളത്തിന്റെ പൊതുബോധത്തിലേക്ക് ശക്തമായി കൊണ്ടുവന്ന നേതാക്കളിൽ മുൻനിരയിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 1969-ലെ അറവുകാട് സമ്മേളനത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ച മിച്ചഭൂമി പ്രഖ്യാപന പ്രമേയം പിന്നീട് കേരളത്തിന്റെ ഭൂപരിഷ്കരണ ചരിത്രത്തിലെ നിർണായക നാഴികക്കല്ലായി മാറി. ആയിരക്കണക്കിന് കുടുംബങ്ങളുടെ ജീവിതം മാറ്റിമറിച്ച ആ പരിഷ്കരണത്തിന്റെ പിന്നിൽ ഒരു സമരസഖാവിന്റെ ദീർഘദർശനമുണ്ടായിരുന്നു.
പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയം കേരളത്തിൽ വ്യാപകമായി ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നതിന് ഏറെ മുമ്പ് തന്നെ പ്രകൃതിയെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത വി.എസ്. തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നു. കുട്ടനാട്ടിലെ നെൽപ്പാടങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹം നടത്തിയ സമരം അതിന്റെ ഉദാഹരണമാണ്. അന്ന് വിമർശനങ്ങൾ നേരിട്ട ആ പോരാട്ടം പിന്നീട് കാലം ശരിവെച്ചു. വികസനത്തിന്റെയും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിന്റെയും സന്തുലനം എത്ര പ്രധാനമാണെന്ന് അദ്ദേഹം മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിരുന്നു.
2006-ൽ കേരളത്തിന്റെ മുഖ്യമന്ത്രിയായി അധികാരമേറ്റപ്പോൾ സമരനായകൻ ഭരണാധികാരിയായി മാറുകയായിരുന്നു. എന്നാൽ അധികാരം അദ്ദേഹത്തെ മാറ്റിയില്ല. ഭരണത്തിൽ സുതാര്യതയും അഴിമതിക്കെതിരായ കർശന നിലപാടും ജനങ്ങളുമായുള്ള നേരിട്ടുള്ള ബന്ധവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായി. മൂന്നാറിലെ കയ്യേറ്റങ്ങൾക്കെതിരായ നടപടികൾ, ഭൂമിമാഫിയകൾക്കെതിരായ പോരാട്ടം, പരിസ്ഥിതി വിഷയങ്ങളിലെ ഇടപെടലുകൾ എന്നിവ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭരണകാലത്തെ ശ്രദ്ധേയമാക്കി.
മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്നപ്പോഴും സാധാരണക്കാരുടെ പരാതികൾ കേൾക്കാൻ അദ്ദേഹം സമയം കണ്ടെത്തി. ജനസമ്പർക്ക പരിപാടികളിലൂടെ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾക്ക് നേരിട്ട് ആശ്വാസം ലഭിച്ചു. അധികാരത്തിന്റെ മതിലുകൾക്കപ്പുറം ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിച്ചേരാൻ ശ്രമിച്ച ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
എന്നാൽ വി.എസിന്റെ ജീവിതം വിജയങ്ങളുടെയും ജനപ്രീതിയുടെയും കഥ മാത്രമായിരുന്നില്ല. പാർട്ടിക്കുള്ളിലെ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും ആശയപരമായ സംഘർഷങ്ങളും അദ്ദേഹത്തെ നിരന്തരം പിന്തുടർന്നു. പലപ്പോഴും ഒറ്റപ്പെടേണ്ടി വന്നു. വിമർശനങ്ങളും പ്രതിരോധങ്ങളും നേരിടേണ്ടിവന്നു. പക്ഷേ മനസ്സിലുള്ളത് തുറന്നു പറയാനുള്ള സ്വഭാവം അദ്ദേഹം ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിച്ചില്ല. അധികാരത്തെയും സംഘടനയെയും ചോദ്യം ചെയ്യാനുള്ള ധൈര്യം അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ വ്യക്തിത്വത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.
അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ശക്തി വ്യക്തിജീവിതത്തിലെ ലാളിത്യമായിരുന്നു. അധികാരത്തിന്റെ ആഡംബരങ്ങളോ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ആകർഷണങ്ങളോ അദ്ദേഹത്തെ സ്വാധീനിച്ചില്ല. ലളിതമായ ജീവിതം, ജനങ്ങളുമായുള്ള നേരിട്ടുള്ള ബന്ധം, സത്യസന്ധതയോടുള്ള പ്രതിബദ്ധത—ഇവയൊക്കെയാണ് വി.എസ്. എന്ന മനുഷ്യനെ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ വിശ്വസ്തനാക്കിയത്. രാഷ്ട്രീയ എതിരാളികൾ പോലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ വ്യക്തിപരമായ നിഷ്ഠയെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ മടിച്ചിരുന്നു.
ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന വർഷങ്ങളിൽ ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തെ പൊതുരംഗത്ത് നിന്ന് അകറ്റിയെങ്കിലും ജനങ്ങളുടെ ഓർമ്മകളിൽ നിന്ന് അകറ്റാനായില്ല. ആശുപത്രി മുറിയിലെ ഓരോ ആരോഗ്യവിവരവും കേരളം ഉറ്റുനോക്കിയിരുന്നു. കാരണം അത് ഒരു രാഷ്ട്രീയ നേതാവിന്റെ ആരോഗ്യവിവരം മാത്രമായിരുന്നില്ല; സ്വന്തം വീട്ടിലെ ഒരാളുടെ ആരോഗ്യസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കയായിരുന്നു.
2025 ജൂലൈ 21-ന് വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ വിടപറഞ്ഞപ്പോൾ കേരളം കണ്ടത് അപൂർവമായ ഒരു ജനവികാരപ്രകടനമായിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയ അതിർത്തികൾ മാഞ്ഞു. ആശയവ്യത്യാസങ്ങൾ മറഞ്ഞു. സാധാരണ ജനങ്ങൾ മുതൽ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കൾ വരെ ഒരേ വികാരത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന് അന്ത്യാഞ്ജലി അർപ്പിച്ചു. ആ വിടപറച്ചിൽ ഒരു വ്യക്തിയോട് മാത്രമായിരുന്നില്ല; ഒരു രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തോടും ഒരു മൂല്യവ്യവസ്ഥയോടും കൂടിയായിരുന്നു.
ഒന്നാം ചരമവാർഷിക ദിനത്തിൽ വീണ്ടും വി.എസ്. ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പദവികൾ കൊണ്ടല്ല. അദ്ദേഹം ജീവിച്ച മൂല്യങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്. രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സത്യസന്ധത സാധ്യമാണെന്ന് തെളിയിച്ച ജീവിതം കൊണ്ടാണ്. ജനങ്ങളുടെ വേദനയെ സ്വന്തം വേദനയായി കണ്ട മനുഷ്യത്വം കൊണ്ടാണ്. അധികാരത്തേക്കാൾ ആശയങ്ങൾക്ക് വില കൊടുത്ത രാഷ്ട്രീയ ധൈര്യം കൊണ്ടാണ്.
സമയം മുന്നോട്ട് പോകും. പുതിയ നേതാക്കൾ വരും. പുതിയ രാഷ്ട്രീയ സമവാക്യങ്ങൾ രൂപപ്പെടും. പക്ഷേ കേരളത്തിന്റെ പൊതുജീവിതത്തിൽ ജനപക്ഷ രാഷ്ട്രീയം, സമരവീര്യം, സത്യസന്ധത, അധികാരത്തോട് ചോദ്യം ചോദിക്കാനുള്ള ധൈര്യം എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ എന്ന പേര് എന്നും ഉയർന്നുകേൾക്കും.
കാരണം ചില മനുഷ്യർ ജീവിക്കുന്നത് അവരുടെ കാലത്ത് മാത്രമല്ല. അവർ ചരിത്രമായി മാറിയ ശേഷവും സമൂഹത്തിന്റെ ഓർമ്മകളിൽ തുടർന്നുകൊണ്ടേയിരിക്കും. വി.എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ അത്തരമൊരു ചരിത്രമാണ്. ഒരു നേതാവിനപ്പുറം, ഒരു കാലഘട്ടത്തിന്റെ പേര്.
